وقایع استرابادیه

گاه نگاری های شخصی من

گزارش پیمایش دیوار تاریخی گرگان
ساعت ۱:۳٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۳/٥  کلمات کلیدی: گرگان ، استراباد

پیمایش دیوار تاریخی گرگان ، طولانی ترین دیوارآجری جهان صبح روز جمعه 29 اردیبهشت 1391 به همت شورای شهر و شهرداری گرگان و با همکاری سازمان فرهنگی ورزشی شهرداری گرگان، سازمان نظام مهندسی ساختمان گرگان و همچنین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ، با حضور جمع کثیری از شهروندن گرگانی، ورزشکاران به ویژه کوهنوردان ، فعالان رسانه ای، وبلاگ نویسان و جمعی از دوستداران تاریخ و طبیعت این سرزمین برگزار شد.

حاضرین در این راهپیمایی به نشانه حمایت از تاریخ و میراث این سرزمین 5 صبح روز جمعه در محله سبزه مشهد گرگان که در بافت تاریخی این شهر قرار دارند گرد هم آمدند. یکی از آثار تاریخی گرگان که مدت زیادی است مورد بی مهری مسئولان شهری و همچنین میراث فرهنگی و گردشگری گرگان قرار گرفته است بافت تاریخی این شهر است. این بافت در سال 1310 و پیش از بافت های تاریخی یزد و کاشان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است و براساس جدیدترین مطالعات و بررسی های میدانی به عمل آمده بیش از 300 بنای دارای ارزش تاریخی در گرگان وجود دارد و از این تعداد تاکنون تنها 25 بنای تاریخی به ثبت رسیده است. ولی در حال حاضر مرمت غیر اصولی بناهای تاریخی خریداری شده، ساخت و ساز غیر مجاز و عدم توجه سایر بناهایی که در حال تخریب هستند باعث نگرانی بسیاری از شهروندان و دلسوزان این دیار شده است.


چهار اتوبوس تدارک دیده شده بعد از تکمیل ظرفیت به سمت شرق استان و منطقه ای که پیمایش دیوار دفاعی گرگان آغاز می شود حرکت کردند. در این سفر یک روزه تعدادی از اطباع کشورهای خارجی که برای تحصیل فقه به ایران آمده اند نیز حضور داشتند. اولین توقف برای صرف صبحانه در جنگل های منطقه دلند بود و سپس در روستای  قره یسر بعد از گفت و گو با اهالی روستا، استراحت و عکس یادگاری به سمت محل شروع پیمایش که روستای "تمرقره قوزی" است حرکت کردند.

بعد از حضور در روستای "تمرقره قوزی" از توابع شهرستان کلاله که ابتدای پیمایش از آنجا آغاز می شد ، مهندس حمید عمرانی رکاوندی معاون سازمان میراث فرهنگی در باره قدمت و تاریخ این دیوار توضیح داد. عمرانی در باره تاریخچه دیوار گرگان و اکتشافات صورت گرفته در این محل گفت: دیوار تاریخی گرگان با نام های سد اسکندر، سدفیروز، دیواردفاعی و مار سرخ شناخته می شود. طول آن 200 کیلومتر و ارتفاع آن بین 2 تا 10 متر متغییر است که با مصالح آجر مربعی به ابعاد 40 سانتی متر ساخته شده است. این دیوار در طول مسیر خود از تاسیسات وابسته مانند خندق، زنجیره ای از قلعه ها، کوره آجرپزی، سد و کانال های هدایت آب بوده است.

وی درباره سابقه اکتشاف این دیوارتوضیح داد: اولین بار در سال 75 توسط ژاک دمورگان قسمتی از دیوار کاوش شد. همزمان دکتر محمدیوسف کیانی کاوش های خود را آغاز کرد و با پرواز بر روی مسیر دیوار و عکس های هوایی مسیر دیوار بقایای دیوار را شناسایی کرد.

گفتنی است این اثر گرانبها در تاریخ 29/4/1378 در فهرست آثار ملی کشور به شماره 2345 به ثبت رسیده است.

در ادامه مسیر کوره های آجرپزی قرار دارد که به گفته کارشناسان میراث فرهنگی برای تولید آجرهای مورد نیاز دیوار از آن ها استفاده شده است. عمرانی در این باره گرفت: بیش از 150 کوره در طول مسیر وجود دارد که همگی برای تولید آجر های 40*40 سانتی متری دیوار استفاده می شده. این کوره ها با عمق یک متر در دل زمین ساخته شده اند و از خاروخاشاک برای سوخت آن ها استفاده می شده.

راهپیمایان بعد از پیمایش نمادین قسمتی از دیوار 200 کیلومتری گرگان و عبور از دشت های زیبای شرق استان در آتش کده ای  که در روستای روستای قره دیب قرار دارد گرد هم آمدند. این آتش کده یکی از آثار باستانی مذهبی دوره ساسانی است که در مسیر دیوار تاریخی گرگان قرارد دارد و در حفاری های دهه 80  کشف شده که شامل آتشگاه های دوران ساسانی می شود. عمرانی با حضور در بین علاقمندان درباره این منطقه گفت: آتش کده دارای 4 ورودی و یک طاق قوسی است. بعد از آتش کده تورنگ تپه که در دهه 50 توسط فراونسویان کشف شد این دومین آتش کده کشف شده در دشت گرگان است.

وی افزود: حفاری ها در این مکان ادامه دارد اما با توجه به نزدیکی به گرگان رود روند تخریب آن زیاد است و به همین دلیل با استفاده از اندود کاهگل از آن حفاظت می شود.

راهپیمایان برای صرف نهار میهمان مردم و دهیار روستای گوگجه بودند. بعد از مراسم استقبال توسط ساکنین روستا و صرف ناهار، اسماعیل مرادپور دهیار این روستا  ضمن خوش آمد گویی از شهروندان گرگانی و مسئولین برگزار کننده برای حضور در این روستا تشکر کرد. عبدالرضا چراغعلی نایب رییس شورای اسلامی شهر گرگان با تاکید بر اینکه هدف از این پیمایش ، جلب توجه افکار عمومی به این سازه منحصربه فرد  بوده است بیان اعلم کرد که ثبت جهانی دیوار و اقدامات مرمت و بازسازی  آن می تواند بر جذب گردشگر ودر نتیجه وضعیت روستاهای حاشیه این دیوار تاثیر چشمگیری داشته باشد. چراغعلی در پایان  به قرائت بیانیه ای که در 5 بند تنظیم شده بود پرداخت. در متن این بیانیه آمده است:

بیانیه شرکت کنندگان در دومین پیمایش دیوار تاریخی گرگان

 

 

با یاری و لطف پروردگار، دومین پیمایش دیوار تاریخی گرگان در روز جمعه بیست و نهم اردیبهشت‏ماه سال یکهزار و سیصد و نود و یک در طول بخشی از مسیر این دیوار انجام شد.  

شرکت ‏کنندگان در این پیمایش، شهروندانی از اقشار مختلف و علاقمندان به تاریخ غنی و کهن این بوم هستند که تعلق خاطر آنان به ارزش‎های فرهنگی سبب شد تا به منظور جلب توجه افکار عمومی و همت مسئولان برای حفظ بیشتر این ثروت‎ ملی و پتانسیل بالقوه توسعه منطقه، دراین راه گام نهند.

بی‎شک دیوار دفاعی گرگان با بیش از هزار و هفتصد سال قدمت و امتدادی دویست کیلومتری، طولانی‎ترین و بزرگ‎ترین میراث تاریخی کشور است که تاکنون آن‎چنان که باید، مورد توجه قرار نگرفته است.   

شرکت کنندگان در این پیمایش، ضمن اعلام آمادگی جهت مشارکت برای زدودن غبار فراموشی از این اثر بزرگ، موارد ذیل را اعلام می‎دارند:

1.        حمایت خود را از نامه مشترک حضرت آیت‎ا.. نورمفیدی نماینده محترم ولی‎فقیه در استان و مهندس قناعت استاندار گلستان که در اسفندماه سال گذشته خطاب به رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در خصوص توجه ویژه به این اثر منحصر به فرد و تمهیدات لازم برای ثبت جهانی دیوار گرگان به عنوان «میراث مشترک بشری» منتشر شد اعلام می‎دارند، خواستار پیگیری و توجه مسئولان سازمان مذکور به این نامه مهم و اختصاص بودجه مناسب و مستمر برای حفظ و احیای دیوار و به ویژه گنجاندن این موضوع در سفر چهارم استانی هیأت دولت هستند.

2.        با عنایت به تجربیات جهانی در احیای معدود دیوارهای مشابه که موجب جذب گردشگران بسیاری از سراسر دنیا و کسب درآمدهای ملی و توسعه محلی است، شرکت کنندگان در پیمایش معتقدند دیوار دفاعی گرگان در صورت رسیدگی، پتانسیلی قابل توجه برای متحول ساختن وضعیت گردشگری در استان خواهد بود.

3.        متاسفانه شهرت جهانی دیوار گرگان در مجامع تخصصی بیش از شناخت مردم کشورمان نسبت به این اثر است. از این رو شرکت کنندگان خواستار انتشار اطلاعات و تبلیغات موثر سازمان میراث فرهنگی برای معرفی این اثر باستانی در سطح ملی می باشند.

4.        با توجه به تجربه استان در ثبت جهانی برج قابوس، بی‎شک دوراندیشی و برنامه‎ریزی درازمدت، مشکلات ثبت جهانی دیوار گرگان را در آینده کاهش می‎دهد و از هزینه‎های مضاعف جلوگیری می‎نماید. از این رو، ضمن اعتقاد جدی به اهمیت و ضرورت احداث خط آهن استراتژیک گرگان- اینچه برون، با توجه به عبور این خط آهن از دیوار دفاعی، شرکت کنندگان مصرانه از استاندار محترم گلستان تقاضا دارند با تدبیر خود دستور بررسی احداث گذر غیرهمسطح را در محدوده دیوار صادر نمایند. بی‎شک، چنین رویکردی خود موجب جلب توجه بیشتر به این دیوار خواهد شد.   

5.        ضمن درخواست جلوگیری از تجاوزات بیشتر به حریم دیوار و آزادسازی تجاوزات صورت گرفته، شرکت کنندگان تخصیص بودجه برای حفاری‎های بیشتر و بررسی احیای احتمالی بخشی از دیوار یا قلعه‎های مسیر دیوار را خواستارند و اعتقاد دارند که این هزینه‎ها، سرمایه گزاری‎های بلندمدت، مطمئن و ارزشمند در راستای تحقق و تقویت منافع ملی است و امیدوارند به یاری خداوند در سالی که به نام «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی» نامگزاری شده است، این سرمایه ملی بی همتا تبدیل به فرصتی استثنایی برای تولید صنعت گردشگری و توسعه پایدار مناطق محروم استان شود.     

 

 

شرکت کنندگان پیمایش دیوار تاریخی گرگان

بیست ونهم اردیبهشت‎ماه یکهزار و سیصد و نود و یک خورشیدی

در ادامه هدایایی که توسط شورای شهر و شهرداری گرگان تهیه شده بود به کودکان این روستا اهدا شد. این سفر با حضور در برج قابوس که در خرداد ماه به ثبت جهانی خواهد رسید پایان یافت.